← Alle thema's
💨
De wind
Lucht in beweging.
Algemene circulatie en overheersende winden
Voorbij de lokale winden wordt de atmosfeer bewogen door een georganiseerde planetaire circulatie, die de verdeling van klimaten en overheersende winden verklaart.
De drie circulatiecellen
Een circulatiecel is een uitgestrekte lus waar de lucht op een plaats stijgt, zich in de hoogte verplaatst, verderop weer daalt en naar de grond terugkeert. Elk halfrond telt er drie. De hadleycel, van de evenaar tot 30°, ziet de warme lucht stijgen aan de evenaar en weer dalen rond 30°. Daarna volgen de ferrelcel (30 tot 60°) en de poolcel (60° tot de pool). Die motor herverdeelt de warmte van de tropen naar de polen.
De overheersende winden
De corioliskracht geeft die cellen hun karakteristieke winden: de passaatwinden, regelmatige oostenwinden van de tropen; de westenwinden van de gematigde breedten, waar België ligt; en de polaire oostenwinden. Daarom trekken onze weersystemen doorgaans van west naar oost.
Regens en woestijnen
Waar de passaatwinden van beide halfronden samenkomen, aan de intertropische convergentiezone, die regengordel dicht bij de evenaar, stijgt de lucht en stort overvloedige regens uit. Waar de hadleylucht weer daalt, rond 30°, droogt ze uit: daar liggen de grote woestijnen en de subtropische hogedrukgebieden.
💡 België ligt in de band van de westenwinden: vandaar de overheersing van zuidwestenwinden en de opeenvolging van Atlantische depressies.
Straalstroom, rossbygolven en thermische wind
In de hoogte stroomt een rivier van lucht met duizelingwekkende snelheden, de discrete dirigent van ons weer: de straalstroom.
De straalstroom
De straalstroom is een smal en snel windlint, vaak 200 tot 300 km/u, nabij de tropopauze, op de grens tussen koude poollucht en warme subtropische lucht, een zone die het poolfront heet. Hoe sterker het temperatuurcontrast daar, hoe krachtiger de straalstroom.
De rossbygolven
De straalstroom loopt niet recht: hij golft in uitgestrekte meanders, de rossbygolven, echte planetaire golven. Hun ruggen, de toppen, komen aan de grond overeen met hogedrukgebieden en mooi weer; hun troggen, de dalen, met depressies en slecht weer. Een sterk golvende, zelfs geblokkeerde straalstroom vestigt langdurige extreme situaties.
De thermische wind
Waarom vormt de straalstroom zich net daar? De relatie van de thermische wind stelt dat de windschering, de verandering ervan met de hoogte, evenredig is met de horizontale temperatuurgradiënt. Waar twee sterk contrasterende luchtmassa's elkaar raken, zoals aan het poolfront, stapelt die schering zich op in de hoogte en geeft de straalstroom.
💡 De straalstroom stuurt onze depressies; een geblokkeerde straalstroom kan hittegolf of koudegolf wekenlang vastzetten.
Lokale winden: foehn, briesen en kanalisatie
Op kleinere schaal beeldhouwen het reliëf en de verwarmingscontrasten de wind en brengen soms spectaculaire lokale verschijnselen voort.
Het foehneffect
Wanneer de lucht gedwongen wordt een berg te overschrijden, stijgt ze, koelt af volgens de verzadigde gradiënt en verliest haar vocht als regen op de loefzijde. Bij het weer dalen op de andere flank warmt ze op volgens de drogere, snellere droge gradiënt: ze komt beneden warmer en veel droger aan dan bij vertrek. Dat is de foehn, die de temperatuur in enkele uren met meer dan 10 °C kan doen stijgen. De latente warmte die aan de klim vrijkomt, behouden bij de afdaling, verklaart die winst.
De thermische briesen
De verwarmingscontrasten wekken briesen op. Aan de kust waait de zeebries overdag landinwaarts, wanneer het warme land de frisse zeelucht aanzuigt, en keert de landbries 's nachts om. In de bergen stijgt de dalbries overdag langs de verwarmde hellingen, men noemt ze anabatisch; 's nachts glijdt de koude, dichte lucht naar beneden, dat is de katabatische bries.
Kanalisatie en versnelling
Het reliëf kanaliseert en versnelt de wind: een vernauwde vallei werkt als een trechter, het venturi-effect, en versterkt plaatselijk de wind, zoals de mistral in het Rhônedal. Tussen twee obstakels kan de versnelde lucht gevaarlijk worden.
💡 Een foehn kan de temperatuur op de lijzijde in enkele uren met meer dan 10 °C doen stijgen.
Maak een account om te spelen
De quiz en de ranglijst zijn voorbehouden aan leden. Meld je aan of maak een gratis account om je kennis te testen en in de ranglijst te komen.
Aanmelden of account maken
