← Alle thema's
⚡
De verschijnselen om in de gaten te houden
Onweer, storm, hitte, overstromingen.
Onweders: van monocellulair tot supercel
Het onweer is het meest voorkomende hevige verschijnsel, maar niet alle onweders zijn gelijk: hun organisatie, bepaald door de windschering, bepaalt hun gevaarlijkheid.
De levenscyclus van het enkelvoudige onweer
Een monocellulair onweer doorloopt drie stadia: het cumulusstadium, gedomineerd door de opstijging; het rijpe stadium, waar op- en neerwaartse stromen, regen en bliksem samengaan; en het oplossingsstadium. In dat stadium spreidt de koude neerwaartse stroom zich aan de grond uit in een buienfront, die lijn van frisse wind die het onweer voorafgaat; door de aanvoer van warme lucht af te snijden, veroorzaakt hij de zelfuitdoving van de cel.
De multicellulaire onweders
Vaak tilt het buienfront van een stervende cel de naburige warme lucht op en ontketent nieuwe cellen: het onweer wordt multicellulair, in cluster of in lijn. Op grote schaal vormen die groeperingen mesoschaal convectieve systemen (MCS), waaronder de buienlijnen die een streek in enkele uren doorkruisen.
De supercel
De supercel is het gevaarlijkste onweer: ze bezit een unieke draaiende opstijgende stroom, de mesocycloon, onderhouden door een sterke windschering, dat wil zeggen een uitgesproken verandering van de wind met de hoogte. Die rotatie scheidt de opstijging duurzaam van de daling, zodat het onweer uren kan duren en grote hagel, verwoestende windstoten en tornado's kan voortbrengen. Op de radar toont ze vaak een karakteristieke haakecho.
💡 De windschering organiseert de onweders: een supercel herken je aan haar unieke, draaiende en aanhoudende opstijging.
Tornado's, valwinden en windschering
De onweders brengen lokale winden van extreme hevigheid voort, waarvan de mechanismen, tornado en neerwaartse windstoot, zich soms vermengen in de verbeelding, maar in werkelijkheid tegengesteld zijn.
De tornado
De tornado is een hevig draaiende luchtkolom die de basis van een cumulonimbus met de grond verbindt. Hij ontstaat meestal onder de mesocycloon van een supercel. Zijn intensiteit wordt achteraf gemeten op de verbeterde schaal van Fujita, de EF-schaal, van EF0 tot EF5 volgens de waargenomen schade, omdat men de wind in zijn kern niet rechtstreeks kan meten.
De valwind (downburst)
De valwind is een krachtige neerwaartse stroom die de grond treft en zich radiaal uitspreidt, wat rechtlijnige winden voortbrengt die soms even verwoestend zijn als een tornado. Men herkent hem aan zijn divergente schade, naar buiten gericht vanuit een inslagpunt, terwijl die van een tornado convergent en wervelend is. Hij is bijzonder gevaarlijk voor de luchtvaart bij de landing.
De windschering
De schering, de verandering van de wind in snelheid of richting met de hoogte, is tegelijk het ingrediënt dat de hevige onweders organiseert, door op- en neerwaartse stroom te scheiden, en een groot gevaar voor de luchtvaart bij valwinden nabij de landingsbanen.
💡 De schade van een tornado is convergent en draaiend; die van een valwind, divergent en stralend vanuit een inslagpunt.
Tropische cyclonen en waarschuwingsketen
Op planetaire schaal zijn de krachtigste verschijnselen de tropische cyclonen, heel verschillend van onze stormen op de gematigde breedten.
De tropische cycloon
Een tropische cycloon is een depressie met warme kern die zich vormt boven een warme oceaan van minstens 26 °C over een goede dikte. Hij haalt zijn energie uit de latente warmte die vrijkomt bij condensatie, en organiseert zich rond een kalm oog omringd door een wolkenmuur, waar de sterkste winden zich concentreren. Naargelang het bekken noemt men hem orkaan, tyfoon of cycloon; zijn intensiteit leest men op de schaal van Saffir-Simpson, van categorie 1 tot 5.
Het verschil met onze stormen
Een tropische cycloon heeft een warme kern, is symmetrisch, zonder fronten, en voedt zich met de warmte van de oceaan. Onze winterstormen zijn buitentropische depressies met koude kern, baroklien, gestructureerd door fronten, en halen hun energie uit het temperatuurcontrast. Het zijn twee heel verschillende families van systemen, ook al kan een tropische cycloon, bij het opklimmen naar het noorden, in een buitentropische storm veranderen.
De waarschuwingsketen
Om de bevolking te beschermen geven de diensten getrapte waarschuwingen uit, geel, oranje, rood, steeds meer gebaseerd op de verwachte impact en niet enkel op de ruwe intensiteit van het verschijnsel. Ze preciseren de termijn en de richtlijnen. In België verdeelt het KMI ze per provincie, en meteobelge.be tot op de gemeente, voor informatie zo dicht mogelijk bij het terrein.
💡 De tropische cyclonen hebben een warme kern en voeden zich met warme zeeën; onze stormen zijn barokliene systemen met koude kern.
Maak een account om te spelen
De quiz en de ranglijst zijn voorbehouden aan leden. Meld je aan of maak een gratis account om je kennis te testen en in de ranglijst te komen.
Aanmelden of account maken
